Według czeskiego odpowiednika Urzędu Regulacji Energetyki - ERÚ (Energetický Regulační Úřad) udział produkcji energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii w 2006 r. wyniósł 4,87 %, z czego ok. 55% uzyskano z odnawialnych źródeł energii objętych wsparciem, a pozostałą część z dużych elektrowni wodnych [9]. W 2008 r. Republika Czeska uzyskała udział produkcji energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii w wysokości ok. 5,50% [10].
Na poniższym wykresie przedstawiono osiągnięte oraz planowane udziały produkcji energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii w Republice Czeskiej do roku 2010. Na wykresie poniżej zaprezentowano strukturę produkcji energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii [11] w 2007 r. w Republice Czeskiej.

Charakterystyka systemu elektroenergetycznego
W 2008 r. całkowita moc elektryczna zainstalowana źródeł w Republice Czeskiej wynosiła 17 724,19 MW. Całkowita produkcja brutto energii elektrycznej w 2008 r. wyniosła 83 517,9 GWh. Warto przy tym zauważyć, że struktura produkcji, wg typów elektrowni, była następująca [12]:
W przypadku elektrowni parowych struktura zużycia paliw kształtowała się następująco [13]:

System wsparcia OŹE
W celu osiągnięcia odpowiednich udziałów produkcji energii elektrycznej wytworzonej z odnawialnych źródeł energii w Republice Czeskiej opracowano i wdrożono system wsparcia dla jej producentów.
Do roku 2002 zakup energii elektrycznej wytworzonej z odnawialnych źródeł energii realizowany był przez regionalne spółki dystrybucyjne na zasadzie dobrowolności.
Wsparcie produkcji energii elektrycznej z OZE w Republice Czeskiej zostało oficjalnie rozpoczęte po raz pierwszy w 2002 r. W listopadzie 2001 r. ERÚ wydał „Decyzję w sprawie cen”, w której ustalono ceny zakupu energii elektrycznej z głównych kategorii źródeł odnawialnych. Kategorie źródeł odnawialnych przyjęto na podstawie rodzaju spalanego paliwa, czasu oddania instalacji do eksploatacji oraz rodzaju stosowanej technologii wytwarzania energii elektrycznej z OZE: małe elektrownie wodne1, współspalanie, elektrownie wiatrowe oraz źródła wykorzystujące energię słoneczną i geotermalną. Wówczas rozróżniano 6 kategorii źródeł odnawialnych. Ten podział obowiązywał także w  2003 roku, lecz w okresie późniejszym okazał się niewystarczający i konieczne stało się opracowanie nowego systemu kategoryzacji źródeł odnawialnych. W roku 2010 obowiązuje „Decyzja w sprawie cen” nr 4/2009, ustalająca kwoty wsparcia produkcji energii elektrycznej wytworzonej z OŹE, wytwarzania ciepła i energii elektrycznej w kogeneracji i wtórnych źródeł energii, która liczy już ponad 40 kategorii i podkategorii.

Przełomowym wydarzeniem było uchwalenie ustawy nr 180/2005 z 31 marca 2005 r. w sprawie promowania produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych [2].
Ustawa ta [2] wprowadziła system wsparcia produkcji energii elektrycznej oparty na taryfach gwarantowanych (gwarantowanych cenach zakupu) oraz na tzw. zielonych premiach.
Wdrożony ustawą nr 180/2005 [2] system wsparcia dla producentów energii  elektrycznej z OŹE jest dobrowolny – w Republice Czeskiej nie ma obowiązku produkcji energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii. Producenci są zachęcani i motywowani do zwiększania udziału produkcji energii elektrycznej wytwarzanej z OŹE przez system wsparcia finansowego, opierający się na dwóch mechanizmach: taryf gwarantowanych i zielonych premii. Wytwórca w deklaracji wyboru formy wsparcia produkcji energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii może wnioskować o uzyskanie wsparcia wytwarzania energii elektrycznej ze źródła odnawialnego w formie:
a) „taryf gwarantowanych” zgodnie z § 4 pkt. 4 ustawy [2],
b) „zielonych premii” zgodnie z § 4 pkt. 7 ustawy [2].
Wytwórca ma prawo wyboru systemu wsparcia i jego ewentualnej zmiany. Wyjątkiem jest wspólne spalanie biomasy i paliwa nieodnawialnego – w tym przypadku, wytwórca może się ubiegać jedynie o zieloną premię.
„Taryfy gwarantowane” i „zielone premie” to kwoty pieniężne, które są wypłacane wytwórcy za wyprodukowaną energię elektryczną z OŹE przez operatora systemu dystrybucyjnego lub operatora systemu przesyłowego, do którego wytwórca jest podłączony.
W przypadku wyboru wsparcia produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych w formie taryf gwarantowanych operator systemu dystrybucyjnego lub operator systemu przesyłowego ma obowiązek zakupić całą energię elektryczną wyprodukowaną w OŹE od jej producenta,  za kwotę opublikowaną w „Decyzji w sprawie cen”. System ten umożliwia producentowi sprzedaż całej energii wyprodukowanej z OZE za stałą cenę.
„Zielona premia” to dodatek pieniężny do rynkowej ceny energii elektrycznej, który może uzyskać wytwórca energii elektrycznej z odnawialnego źródła energii. System zielonych premii, w odróżnieniu od taryf gwarantowanych, wymaga wcześniejszego znalezienia przez wytwórcę klienta na wyprodukowaną energię elektryczną, któremu oferowana jest energia elektryczna w cenie rynkowej. Wytwórca sprzedaje za cenę rynkową wytworzoną energię elektryczną odbiorcy końcowemu lub pośrednikowi, z którym zawarł umowę na sprzedaż energii elektrycznej. Po sprzedaży energii elektrycznej wyprodukowanej w całości lub w części z OZE, wytwórca otrzymuje zapłatę za sprzedaną energię elektryczną zgodnie z zawartą umową, w cenie rynkowej, i następnie może wnioskować do operatora systemu przesyłowego lub dystrybucyjnego o uzyskanie dodatkowej zielonej premii za część energii wytworzonej z OŹE.
Wysokość zielonej premii, wyrażona w Kč/MWh, dla poszczególnych rodzajów źródeł odnawialnych, każdego roku także publikowana jest przez ERÚ w „Decyzji w sprawie cen”.

Wspólne spalanie biomasy i nieodnawialnego źródła energii
W przypadku wytwarzania energii elektrycznej poprzez wspólne spalanie biomasy i nieodnawialnego źródła energii ilość energii elektrycznej z OZE wyznacza się według wzorów [5]:

 gdzie:
i – liczba porządkowa kotła w grupie,
n – liczba kotłów w grupie,
EOZE – energia elektryczna wytworzona ze źródeł odnawialnych,
MWh,
Qvyr,oze – ciepło wyprodukowane z paliwa odnawialnego, GJ,
Qel
vyr,fos – ciepło wytworzone z paliw kopalnych, zużyte na produkcję
energii elektrycznej, GJ,
Esv – produkcja energii elektrycznej na zaciskach generatora,
MWh,
Evl – technologiczne potrzeby własne produkcji energii
elektrycznej, MWh,
MOZE – ilość energii chemicznej paliwa zawartej w biopaliwach
zużytej w kotłach, GJ,
Mfos – ilość energii chemicznej paliwa zawartej w biomasie
zużytej w kotłach, GJ,
Qvyr – produkcja ciepła na wyjściu z kotła, GJ,
 Qtep
vyr – produkcja ciepła, GJ.

Ilość energii chemicznej zawartej w paliwie za dany okres sprawozdawczy określa się według wzoru:
Moze = qr net · Soze GJ
Mfos = qr net · Sfos GJ

gdzie:
MOZE – ilość energii chemicznej biopaliwa zużytej w kotłach,
GJ,
Mfos – ilość energii chemicznej paliwa kopalnego zużytej
w kotłach, GJ,
qr
net – wartość opałowa paliwa w stanie roboczym, MJ/kg
lub MJ/m3,
SOZE – zużycie paliwa – odnawialnego źródła energii, Mg lub
tys. m3,
Sfos – zużycie paliwa kopalnego – nieodnawialnego źródła
energii, Mg lub tys. m3.

Warto nadmienić, że jeśli pomiar zużycia paliwa obejmuje magazynowanie paliwa to uwzględnia się w danym okresie sprawozdawczym zmianę zapasów paliwa także w przypadku biomasy.

Decyzja w sprawie cen ERÚ nr 4/2009
Wybrane zapisy obowiązującej w 2010 roku „Decyzji w sprawie cen” nr 4/2009 z dnia 3 listopada 2009 r. ogłoszonej przez ERÚ [8] przedstawiono w tabeli 1.
Podane kwoty wsparcia w koronach czeskich przeliczono na złotówki według kursu 0,1558 zł/ Kč. Podane kwoty nie zawierają podatku VAT.
 Ponadto w przypadku produkcji energii elektrycznej i ciepła w kogeneracji (w źródłach o mocy zainstalowanej powyżej 5 MW) wytwórca otrzymuje od operatora systemu przesyłowego lub operatora systemu dystrybucyjnego, do którego jest przyłączony, dodatek do ceny energii elektrycznej w wysokości 45 Kč (tj. 7,01 zł) za każdą wykazaną MWh wytworzonej energii elektrycznej i wyznaczonej zgodnie z odpowiednimi przepisami implementującymi Dyrektywę 2004/8/WE.

Przypisy:
1 Mała elektrownia wodna – elektrownia wodna z mocą zainstalowaną do 10 MWe.
2 Kategorie określono w Rozporządzeniu Ministra Środowiska nr 482/2005 w sprawie ustanowienia rodzajów, sposobów wykorzystania i parametrów biomasy przy wsparciu produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych [4].

Literatura:
 [1] Zákon č. 458/2000 ze dne 28. listopadu 2000 o  podmínkách  podnikání  a  o  výkonu  státní  správy  v energetických odvětvích a o změně některých zákonů
[2] Zákon č. 180/2005 Sb. o podpoře výroby elektřiny z obnovitelných zdrojů energie a o změně některých zákonů (zákon o podpoře využívání obnovitelných zdrojů)
[3] Vyhláška č. 475/2005 kterou se provádějí některá ustanovení zákona o podpoře využívání obnovitelných zdrojů
[4] Vyhláška č. 482/2005 Sb. o stanovení druhů, způsobů využití a parametrů biomasy při podpoře výroby elektřiny z biomasy
[5] Vyhláška č. 502/2005 Sb. o stanovení způsobu vykazování množství elektřiny při společném spalování biomasy a neobnovitelného zdroje
[6] Vyhláška č. 541/2005 Sb. o Pravidlech trhu s elektřinou, zásadách tvorby cen za činnosti operátora trhu s elektřinou a provedení některých dalších ustanovení energetického zákona
[7] Vyhláška č. 140/2009 Sb. o způsobu regulace cen v energetických odvětvích a postupech pro regulaci cen
[8] Cenové rozhodnutí ERÚ č. 4/2009 kterým se stanovuje podpora pro výrobu elektřiny z obnovitelných zdrojů energie, kombinované výroby elektřiny a tepla a druhotných energetických zdrojů
[9] Bezpečnost dodávek v energetyce, Problematika obnovitelných zdrojů energie, konference Euro Energy 2007, Mělník, Josef Fiřt, Energetický Regulační Úřad
[10] Podpora výkupu elektřiny z obnovitelných zdrojů, Ing. Roman Polák, Energetický regulační úřad, artykuł zamieszczony na stronie internetowej http://www.tzb-info.cz/
[11] Prezentacja „Podpora výroby elektřiny z obnovitelných zdrojů v roce 2009”, Oddělení zdrojů a sítí odbor elektroenergetyki, Ing. Petr Kusý, Energetický regulační úřad
[12] Roční zprávy o provozu, Roční zpráva o provozu ES ČR, http://www.eru.cz/
[13] Roční zprávy o provozu, Struktura výroby elektřiny brutto v ES ČR,  http://www.eru.cz/

Autor: Paweł Wanatowicz, TÜV Süd Polska Sp. z o.o.

Artykuł został opublikowany w magazynie "ECiZ" nr 10/2010